Maurice Swirc

Voorafgaand aan demonstraties in Den Haag is er overleg tussen demonstranten en politie. Tijdens dit overleg vindt geen toetsing plaats van de leuzen die op spandoeken worden meegevoerd. Wel kan de politie tijdens de demonstratie ingrijpen als er sprake is opruiende teksten.

Is het regel dat de Haagse politie vooraf leuzen toetst op spandoeken van demonstranten? Die vraag stelde Peter Smit – fractievoorzitter van de VVD in de gemeente Den Haag – op 12 december aan burgemeester Deetman in de commissie veiligheid, bestuur en leefbaarheid. Smit uitte zijn zorgen over de wijze waarop demonstraties worden geregeld naar aanleiding van een opinie-artikel over dit onderwerp dat de Haagse corpschef Wiarda schreef in de Haagse Courant van 22 november.

Volgens Smit wekte Wiarda in dat stuk de indruk dat de Politie Haaglanden voorafgaand aan demonstraties leuzen op spandoeken toetst. Smit viel met name over de volgende woorden van Wiarda: ‘Zo is een spandoek met een opruiende tekst verboden volgens de wet en zien wij erop toe dat er geen leuzen of spandoeken in een dergelijke categorie worden gevoerd.’ Wiarda reageerde daarmee op een opiniestuk van een journalist in Haagsche Courant van de dag ervoor.

Deetman stelde in antwoord op de vragen van Smit dat de Haagse politie vooraf niet toetst welke leuzen demonstranten willen meedragen. Wel wordt er gevraagd welke leuzen men van plan is mee te nemen. Er is alleen vooraf overleg, verklaarde Deetman. ‘In sommige gevallen is het van belang dat de betogers weten hoe de politie zal handelen’ zei de burgemeester. ‘Dat handelen kan achteraf worden getoetst bij de rechter.’

Volgens Deetman kunnen demonstranten die zich niets aantrekken van wat de politie over de toelaatbaarheid van hun leuzen vindt, deze gewoon meedragen. ‘Maar dan weten ze dat de politie zal ingrijpen.’ Deetman liet weten dat het overleg vooraf in 75 procent van de gevallen goed werkt. Met een enigszins geprikkeld gebaar naar Smit zei hij: ‘Als u het anders wilt, moet u het zeggen. Maar dan gaan demonstraties er heel anders uitzien.’ De onvermijdelijke consequentie is dan volgens Deetman dat er meer politie en ME moet worden ingezet.

De discussie over de wijze waarop de Haagse politie demonstraties regelt, is al langer gaande. Zo noemde Jon Schilder – hoofddocent staats- en bestuursrecht in Leiden – in oktober 2001 in Binnenlands Bestuur de wijze waarop de Haagse politie demonstraties regelt en vooraf spandoeken beoordeelt ‘absurd’. Iedere voorafgaande bemoeienis met de inhoud van demonstraties achtte Schilder ‘volstrekt ontoelaatbaar’. In maart 2002 verklaarde toenmalig minister De Vries van Binnenlandse Zaken in antwoord op Kamervragen dat ‘er geen misverstand over moet bestaan dat een voorafgaande controle en actieve bestuurlijke bemoeienis met de inhoud van de uit te dragen standpunten ongeoorloofd is’. De Vries benadrukte – mede naar aanleiding van het artikel in Binnenlands Bestuur – dat aan demonstraties geen voorwaarden mogen worden gesteld die afbreuk doen aan het laagdrempelige karakter van dit grondrecht.
Smit: ‘Het is goed dat dit onderwerp nu even in de raad aan de orde is geweest. Dit kan niet zomaar ongemerkt voorbij gaan. De burgemeester heeft nu gezegd dat het hier alleen gaat om informatie-uitwisseling. De politie vertelt demonstranten wat de reactie van de politie zal zijn als haatdragende, opruiende en tot geweld oproepende teksten worden meegedragen. Kijk, dáár kan ik me wel iets bij voorstellen, zeker in situaties waarvan je weet dat je zal moeten ingrijpen. Dat ingrijpen is natuurlijk weer gewoon toetsbaar voor de rechter.’
Is Smit nu gerustgesteld door de antwoorden van Deetman? ‘Ik vind dat ik daar geen algemene uitspraken over moet doen. Als er inderdaad alleen sprake is van informatie-uitwisseling, kan ik daar natuurlijk goed mee leven.’ De VVD-fractievoorzitter benadrukt echter dat organisatoren van demonstraties bij hem terecht kunnen als ze een concrete klacht hebben over de informatie-uitwisseling met de politie.

Verschenen in Binenlands Bestuur in 2002.