Maurice Swirc

‘De rechtbank draait om de hete brei heen’, stelt advocaat Rob Ruers naar aanleiding van de uitspraak van de civiele rechtbank in Almelo op 26 november. Zijn inmiddels overleden cliënte in deze zaak kreeg vermoedelijk kanker door asbesthoudend materiaal in de wegen rondom het Overijsselse plaatsje Goor.

Daar woonde zij tot haar twintigste. De rechter stelt dat hij pas uitspraak kan doen wanneer hij de beschikking heeft over een zogenaamde landelijke asbestkaart. Alleen aan de hand daarvan kan officieel worden vastgesteld waar in Nederland een verhoogde kans bestaat op kanker door asbest, stelt de rechter. Die kaart hebben wetenschappers naar verwachting pas over een jaar af.

Ruers stond de afgelopen jaren honderden asbestslachtoffers bij. Hij is advocaat van het Comité Asbestslachtoffers, een instituut dat is opgericht op initiatief van de Socialistische Partij. Ruers zit tevens voor deze partij in de Eerste Kamer. Zijn cliënte in de onderhavige zaak kreeg mesothelioom, dat zich openbaart als longvlies- of buikvlieskanker. Dit is een vorm van kanker waarvan vaststaat dat die alleen door asbest wordt veroorzaakt. De vrouw had echter nooit met asbest gewerkt en haar familie ook niet. Ruers stelt dat de kanker alleen kan zijn veroorzaakt doordat zij als kind speelde en fietste op wegen in de omgeving van het Overijsselse Goor die waren verhard met asbest uit de nabijgelegen Eternit-fabriek. Daar kon iedereen gratis asbestafval ophalen. Onder meer boeren uit de omgeving legden daarmee wegen aan.

Ruers: ‘Het is echt een schrijnende zaak. Deze vrouw liet naast haar echtgenoot twee kleine kinderen achter.’ Ruers heeft nog zes andere cliënten die opgroeiden in deze omgeving en asbestkanker kregen. Op een na zijn zij allemaal overleden. Ook zij dienden een schadeclaim in bij de Eternit-fabriek. ‘De uitspraak in deze zaak is natuurlijk ook relevant voor de kans van slagen van die claims. Het is echt een proefproces.’

De rechter concludeert dat het ‘opmerkelijk’ is dat verschillende mensen rondom Goor stierven aan mesothelioom, maar hij ziet niet voldoende bewijs voor een verband tussen het asbest in het wegdek en de ziekte. Daarvoor zijn er niet genoeg slachtoffers in de omgeving van Goor bekend, vindt de rechter. Om een verband aan te tonen zijn meer statistische gegevens nodig en die zijn vooralsnog niet voorhanden. In dat kader verwijst hij naar een artikel in de Volkskrant uit maart 2002. Daarin wordt melding gemaakt van wetenschappers die in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken bezig zijn met het vervaardigen van een landelijke asbestkaart. Zij brengen de asbestsituatie tussen 1950 en 1985 in kaart. Naar verwachting is hun inventarisatie eind 2003 afgerond. De rechter stelt dat hij tot die tijd geen uitspraak kan doen.

Ruers: ‘De asbestkaart zal geen antwoorden geven op de vragen in deze zaak. Daar is die kaart gewoon niet voor bedoeld.’ Arbeidshygiënist en epidemioloog Lex Burdof van de Erasmus-universiteit in Rotterdam – die leiding geeft aan het het vervaardigen van de kaart – zal dat dit 23 december tijdens een bijzondere rechtszitting zelf uitleggen aan de rechter, aldus Ruers. ‘Ik verwacht dat dan ook de rechter zal inzien dat de asbestkaart geen oplossing biedt. Hij moet gewoon een uitspraak in deze zaak doen.’

De houding van de Eternit-fabriek tegenover zijn cliënten in deze kwestie vindt Ruers ‘onbegrijpelijk’. ‘Weet u, de Eternit-fabriek betaalt wel automatisch een vergoeding aan werknemers van de fabriek en hun familie wanneer zij asbestkanker krijgen. Echter, tegen de zogenaamde milieu-slachtoffers zegt de fabriek dat ze maar moeten bewijzen hoe ze ziek zijn geworden. Dat klopt niet.’

Verschenen in Binnenlands Bestuur op 20 december 2002.