Maurice Swirc

‘Je kunt toch niet optreden als partijdig deskundige voor de gemeente in de ene zaak en vervolgens als onafhankelijk deskundige voor de gemeente in een andere zaak? Dat zijn twee rollen die niet te verenigen zijn in één persoon’, zegt juridisch adviseur Ted Langhout met betrekking tot een procedure bij de Raad van State namens zijn cliënt, een inwoner het Overijsselse Rijssen.

 De huisadvocaat van Rijssen kan niet tevens voorzitter zijn van de gemeentelijke schadebeoordelingscommissie, omdat daardoor minstens de schijn van partijdigheid ontstaat, zo stelt hij. De Raad van State ziet dat probleem niet.

Als gevolg van de herziening van een bestemmingsplan, dat ruimte biedt voor meer bebouwing bij het huis van de Rijssenaar, vermindert dat huis in waarde. Die bebouwing zorgt namelijk voor aantasting van zijn uitzicht, zijn pivacy en voor extra geluidhinder, stelt de Rijssenaar. Hij eist daarom zogenaamde planschadevergoeding van de gemeente. De gemeenteraad wijst – op advies van de schadebeoordelingscommissie van de gemeente – het verzoek om schadevergoeding af.

De Rijssenaar maakt bezwaar tegen dit besluit en wijst erop dat de voorzitter van de driekoppige schadecommissie tevens huisadvocaat is van de gemeente in huisvestingszaken en onteigeningszaken. De commissievoorzitter bevindt zich daardoor in een inkomensafhankelijke relatie ten opzichte van de gemeente, waardoor de schijn van partijdigheid ontstaat. Hij zal minder geneigd zijn een voor de gemeente ongunstig advies te geven om geen toekomstige opdrachten mis te lopen, zo impliceert de Rijssenaar. De gemeente verwerpt deze argumentatie en wijst erop dat het aantal zaken waarin de commissievoorzitter optreedt als huisadvocaat te beperkt is om te spreken van een inkomensafhankelijke relatie. Bovendien is de onpartijdigheid van de schadecommissie – met de huisadvocaat als lid daarvan – de afgelopen jaren nog nooit punt van discussie geweest bij de rechtbank. De gemeente verklaart daarom het beroep ongegrond.

De Rijssenaar laat het er echter niet bij zitten en stapt naar de rechtbank in Almelo. Die oordeelt dat de huisadvocaat inderdaad niet als onafhankelijk en onpartijdig lid van de commissie kan worden gezien. De rechtbank is het echter wel eens met de gemeente dat er geen schadevergoedingsplicht is, omdat de Rijssenaar al op de hoogte was van de bouwplannen toen hij het huis kocht.Desondanks is de uitspraak een harde klap voor de gemeente, aangezien de huisadvocaat permanent zitting heeft in de schadecommissie. Thijs Groot, jurist bij de gemeente Rijssen: ‘Met deze uitspraak van de rechtbank zou hij uit de commissie moeten stappen. Het komt natuurlijk regelmatig voor bij gemeenten dat huisadvocaten zitting hebben in dergelijke commissies. Veel gemeenten zouden daardoor in de problemen komen. Onze commissievoorzitter heeft daarom overlegd met enkele vooraanstaande advocaten in de regio. Zij kwamen tot de conclusie dat het een proces waard was. Het ging hier duidelijk om een principekwestie.’ Langhout: ‘Ik geloof er niks van dat het hen ging om het principe. Het draaide hier gewoon om het financiële belang van deze advocatenkantoren.’

Op 23 oktober 2002 vernietigt de Raad van State de uitspraak van de rechtbank in Almelo. Het soort zaken waarin de huisadvocaat optreedt, houdt geen verband met de onderhavige zaak, benadrukken de staatsraden. Ook voor het overige blijkt volgens de Raad van State nergens uit dat de commissievoorzitter niet onafhankelijk of onpartijdig was in deze zaak.Langhout: ‘Deze uitspraak is naar mijn oordeel niet in lijn met wat de Raad van State in vergelijkbare zaken zegt over bijvoorbeeld de positie van stedebouwkundige bureaus. Daar is de schijn van partijdigheid wél voldoende om anders te beslissen. Ik snap niet waarom advocaten een soort uitzonderingspositie krijgen van de Raad van State.’

Verschenen als juridsiche column in Binnenlands Bestuur op 10 januari 2003.