Maurice Swirc

In de jaren zestig krijgt de Maharishi Mahesh Yogi wereldwijde bekendheid als hij de Beatles wint voor zijn ideeën over het bereiken van wereldvrede door meditatie. Dertig jaar later vestigt de zwaarbebaarde Indiase wijsgeer zich in het Sankt Ludwig klooster in het Limburgse Vlodrop. De sekteleider blijkt echter ontevreden over het kloostercomplex: het voldoet niet aan de principes van zijn leer. 

Het ligt niet met de ingang naar het oosten en is niet volledig gebouwd met natuurlijke materialen. Daarom wil hij dit rijksmonument slopen. Op de plek van het klooster wil de goeroe een gloednieuw gebouw neerzetten voor een ‘vedische universiteit’. Diverse overheidsorganen en monumentenorganisaties protesteren heftig. De Raad van State fluit de Maharishi en de betrokken gemeente Roerdalen tot twee keer toe terug. Maar de inmiddels stokoude sekteleider geeft niet op.

De gemeente Roerdalen staat volledig achter de plannen van de Meru – de organisatie van de Maharishi – en verleent ondanks de monumentale status een sloopvergunning voor het overgrote deel van het complex. Hiertegen maken zowel de staatssecretaris van Cultuur als verschillende monumentenorganisaties bezwaar. De gemeente verklaart hun bezwaren ongegrond. De Raad van State veegt deze beslissing van tafel en dwingt het gemeentebestuur om de bezwaren opnieuw te beoordelen.

Desondanks begint de Meru nog dezelfde dag – 12 september 2001 – met de illegale sloop van de voorgevel van het kloostercomplex. De gemeente dwingt de Meru om daarmee te stoppen. Voor het overige blijft de gemeente vierkant achter de Maharishi staan. Kort erna verklaren B en W de ingediende bezwaren tegen sloop opnieuw ongegrond. In juli 2003 veegt de Raad van State deze beslissing wederom van tafel. Daarna móet de gemeente de gevraagde sloopvergunning wel weigeren.

‘Dat deden we met pijn in het hart’, erkent VVD-burgemeester Ricardo Offermanns. ‘Dit klooster heeft helemaal niet zoveel cultuurhistorische waarde. Bovendien wil de Meru er een prachtig gebouw voor in de plaats zetten. Ik heb de bouwtekeningen gezien. Bovendien is zo’n universiteit ook heel goed voor de regionale economie.’

De Maharishi-organisatie stelt een dag voor Kerstmis 2003 de bezwaarmakers hoofdelijk aansprakelijk voor een schade van vijfentwintig miljoen euro die de Indische goeroe lijdt, onder meer door de gemaakte advocatenkosten in de diverse procedures. ‘Dat is pure intimidatie’, zegt Ton Wolswijk van de betrokkken Heemkundevereniging Roerstreek. ‘De bezwaarmakers hebben niets onrechtmatigs gedaan. Die claim slaat nergens op.’  Wolswijk vindt dat de Maharishi-organisatie zélf zich misdraagt. ‘Ze laten het complex bewust verpauperen door deuren en ramen dag en nacht open te laten. Daardoor hebben wind en regen er vrij spel. De gemeente kijkt feitelijk een andere kant op.’

De gemeente en de Meru startten onlangs een nieuwe procedure: ze verzochten de staatssecretaris van Cultuur om het klooster van de monumentenlijst te verwijderen. Tegelijkertijd stelden zij voor om te komen tot mediation tussen de betrokken partijen. Volgens Isja Finaly van de rijksdienst voor de monumentenzorg ziet staatssecretaris Medy van der Laan daar geen heil in. ‘Uit alles blijkt dat de Maharishi-organisatie en de gemeente toch geen ander doel voor ogen hebben dan sloop.’ Overigens is volgens Finaly de houding van de gemeente Roerdalen uitzonderlijk. ‘De meeste gemeenten zijn juist zuinig op hun monumenten.’ Misschien dat het verband houdt met de vedische krachten van de Maharishi. Vooralsnog bevorderen die allesbehalve de wereldvrede.

Verschenen als juridische column in Binnenlands Bestuur op 9 april 2004.