Maurice Swirc

Vorig jaar mei joeg Roelf de Boer in zijn laatste half uur als demissionair minister van Verkeer en Waterstaat de spoedwet Wegverbreding door de Tweede Kamer. ‘Een heel mooi einde van mijn ambtsperiode’, blikte De Boer terug. De invoer van spitsstroken op diverse wegen ten koste van de vluchtstrook was daarmee een feit.
De Raad van State maakt ruim een jaar later gehakt van de geplande invoering op de A2 tussen Den Bosch en Eindhoven, met belangrijke gevolgen voor de rest van het wegenplan.

De spoedwet moet de weg vrijmaken voor de versnelde aanleg van 150 kilometer spitsstroken. De rijstroken gaan open bij meer dan drieduizend auto’s per uur. Kosten: 440 miljoen euro. Volgens De Boer en opvolger Karla Peijs verdwijnen hierdoor onder andere zes beruchte files, zoals die bij Utrecht en Everdingen-Lunetten. Diverse wetenschappers – onder meer van de TU in Delft – zetten vraagtekens bij de effectiviteit van de plannen. De Raad voor Transportveiligheid en 3VO tonen zich bezorgd over de verkeersveiligheid. De rijbanen worden te smal door het invoegen van een extra strook, luidt de kritiek. Volgens milieuorganisaties zijn de plannen ook strijdig met nationale en Europese milieuregelgeving. Verkeer en Waterstaat wuift de kritiek weg.

Twintig bewoners en bewonersgroeperingen bestrijden bij de Raad van State de capaciteitsuitbreiding van de A2 tussen Eindhoven en Den Bosch. Het plan gaat volgens de bezwaarmakers voorbij aan de negatieve milieueffecten en de gevolgen voor de volksgezondheid. Ten onrechte is er geen milieueffectrapport (mer) opgesteld. Verder is het terugbrengen van de breedte van de rijstroken van 3,5 meter naar 3.35 en 3.10 meter verkeersonveilig. Volgens Peijs wordt er wel degelijk voldoende rekening gehouden met geluids- en luchtnormen en is de rijstrookversmalling verantwoord. Van een mer-plicht is alleen sprake wanneer je fysiek iets verandert aan de weg. Nu is slechts sprake van een herinrichting, aldus Peijs.

De Raad van State is er niet van overtuigd dat de veiligheid op het wegvak gewaarborgd blijft. Uit onderzoek blijkt dat zeker bij een breedte van 3.10 meter de maximumsnelheid terug moet naar tachtig kilometer per uur in plaats van de voorgestelde honderd. De staatsraden vrezen ook dat hulpdiensten bij ongevallen grote moeite hebben om ter plaatse te komen. Het verhaal van de minister over het ontbreken van de mer-plicht verwijzen de staatsraden ook naar de prullenmand. Een milieueffectrapport had nooit mogen ontbreken, aldus de Raad van State op 15 september.

Door deze uitspraak loopt het spitsstrokenplan op de A2 één tot twee jaar vertraging op, aldus een woordvoerster van het ministerie van Verkeer en Waterstaat. Hetzelfde geldt voor zes andere geplande spitsstrookprojecten waarvoor de mer-plicht nu ook onontkoombaar is. Volgens de woordvoerster loopt de invoering van de spitsstrook op de A2 en elders door deze uitspraak geen gevaar. ‘De Raad van State heeft kritiek op de onderbouwing van zaken als de verkeersveiligheid. Naar die onderbouwing gaan we opnieuw kijken.’

Daarmee komt het ministerie met een wel erg beperkte interpretatie van de uitspraak. De kritiek van de Raad van State is van dien aard dat een grondige heroverweging van dit peperdure landelijke project – waarvan de positieve effecten onzeker zijn – op zijn plaats is. Helaas wijst alles erop dat de eenmaal in gang gezette trein – net zoals bij de Betuwelijn en de HSL – niet meer te stoppen is.

Verschenen als juridische column in Binnenlands Bestuur op 24 september 2004.