Maurice Swirc

We zijn er inmiddels aan gewend: een kleurig reclamebord bij een kruispunt met daarop de laatste vliegaanbiedingen naar de zon. Of Marc-Klein Essink die je namens de Bankgiro Loterij toelacht op een bushokje.

Het is onderdeel van het dagelijkse straatbeeld. Ook in het Overijsselse Zwolle rukt de buitenreclame steeds verder op, de laatste tijd op straatmeubilair van energiebedrijf Essent. Het Zwolse gemeentebestuur wil dat bestrijden, maar blijkt daarin vooralsnog weinig succesvol.

In de Nederlandse Grondwet valt reclame niet onder de bescherming van de vrijheid van meningsuiting. Het Europese Hof voor de Rechten van de Mens beschermt reclame wel, maar minder dan ‘echte’ meningsuitingen. Ondanks deze verminderde bescherming, mogen overheden reclame lang niet altijd verbieden. Zo valt ideële reclame – in tegenstelling tot handelsreclame – wel onder de vrijheid van meningsuiting. Verder moeten gemeenten met betrekking tot iedere soort meningsuiting zorgen voor ‘gebruik van enige betekenis’. Dat betekent bijvoorbeeld dat het stadsbestuur moet zorgen voor genoeg plekken voor het plakken van posters.

Sinds vorig jaar hangen in Zwolle aan tientallen transformatorhuisjes wisselframes voor vaak metershoge reclameposters. De Bizon Mediagroep uit Amsterdam kreeg daarvoor toestemming van Essent, de eigenaar van de trafohuisjes. Bizon mag de inkomsten uit de reclame houden en houdt in ruil daarvoor de huisjes schoon. Graffiti en illegale plakbiljetten – waarvoor overigens maar weinig ruimte over blijft – haalt het mediabedrijf weg. De gemeente eist verwijdering van alle reclameposters op de gebouwen onder dreiging van een dwangsom van 20.000 euro.

De Algemene Plaatselijke Verordening (APV) verbiedt namelijk het plakken van posters met handelsreclame op onroerende zaken zonder vergunning van B en W. Bizon maakt bezwaar tegen de last tot verwijdering en vraagt tegelijkertijd schorsing van het besluit aan bij de rechtbank. Het staat helemaal niet vast dat bij alle posters van Bizon sprake is van handelsreclame, zo stelt het mediabedrijf. De meeste posters bevatten namelijk ideële reclame.

De rechtbank in Zwolle oordeelt dat het gemeentebestuur het verbod onvoldoende heeft onderbouwd. De gemeente overlegde alleen maar foto’s van drie transformatorhuisjes met posters. Dat is onvoldoende om te bewijzen dat op alle posters handelsreclame staat. Bizon geeft zelf aan dat er ook affiches hangen van het Cultureel Jongeren Paspoort en een informatieavond bij de Open Universiteit. Ook volgens de rechter is dat ideële reclame en valt daardoor niet onder de APV-bepaling. Door de slechte onderbouwing handelt de gemeente in strijd met het rechtszekerheidsbeginsel. De rechter schorst het besluit van de gemeente.

Volgens gemeentejuriste Fennie de Vries is het ondoenlijk om alle posters op de meer dan 570 trafohuisjes precies in kaart te brengen. Daarom kiest de gemeente nu een andere juridische weg. De posterframes zijn namelijk zonder bouwvergunning van B en W op de trafohuisjes aangebracht. Bizon mediagroep of Essent wordt binnenkort aangeschreven om de reclameposters te verwijderen. In het uiterste geval zal de gemeente bestuursdwang gebruiken, vertelt de gemeentejuriste.

Directeur Hans Moerkerk van de Bizon Mediagroep vindt de gemeente Zwolle ‘een slecht verliezer’. ‘Dit soort problemen hebben we wel vaker, maar meestal lossen we dat op met een dialoog’, zegt Moerkerk. Essent en Bizon zien Zwolle overigens als een proefgebied voor de samenwerking. Het is de bedoeling om de werkwijze in het hele werkgebied van Essent in te voeren. Elders in het land beheert Bizon al duizenden trafohuisjes van Nuon en KPN.

Verschenen als juridische column  in Binnenlands Bestuur op 11 februari 2005.