Maurice Swirc

Het ministerie van Volksgezondheid hamert graag op de geneugten van concurrentie in de zorg. Op basis van gegevens over kosten en kwaliteit van ziekenhuizen moeten burgers zelf keuzes kunnen maken. Onder druk van die kritische consument wordt vervolgens de zorg beter en goedkoper.
Tot zover de theorie van het ministerie. In de praktijk houdt de minister van Volksgezondheid een inspectieonderzoek naar infecties in ziekenhuizen bewust achter slot en grendel. Openbaarmaking is te nadelig voor slecht beoordeelde ziekenhuizen, vindt de minister. Blijkbaar gaat het verhaal over de kritische consument nu opeens niet meer op. De Raad van State keurt in december 2004 deze geheimhoudingsoperatie goed. Het lijkt een nieuwe lijn in de jurisprudentie.

Het Algemeen Dagblad vraagt de minister openbaarmaking van diverse documenten over infecties in ziekenhuizen tussen 1996 en 2002. Daarbij gaat het onder meer om vrijwillig door ziekenhuizen verschafte gegevens over bacterie-uitbraken in de eigen instellingen. Volgens de minister worden de in de documenten genoemde ziekenhuizen onevenredig benadeeld door openbaarmaking. Burger zouden namelijk op basis daarvan wellicht een ander ziekenhuis willen kiezen.

Bovendien bestaat de kans dat ziekenhuizen geen gegevens meer willen verschaffen als ze weten dat die gegevens openbaar worden. Verder namen niet alle ziekenhuizen deel aan het onderzoek, waardoor wél deelnemende ziekenhuizen onredelijk worden benadeeld. Ten slotte zijn ook de gegevens zelf onvolledig. Zo ontbreekt per ziekenhuis de soort en zwaarte van verrichte operaties, waardoor niet een volledig beeld ontstaat over de kans op infecties in de betreffende ziekenhuizen.

Patiënten zullen hun keuze voor een ziekenhuis derhalve bepalen op basis van onvolledige gegevens. De minister is blijkbaar van oordeel dat burgers dan maar beter helemaal niks over de risico’s kunnen weten. De Raad van State is het eens met de minister dat de mogelijke schade voor ziekenhuizen zwaarder weegt dan het belang van openbaarmaking. De minister probeert het in zijn verweerschrift te ontkennen, maar het komt er wel degelijk op neer dat het belang van de ziekenhuizen zwaarder weegt dan het belang van de burger.

Een vergelijkbare uitspraak deed de Raad van State in december over onderzoeksresultaten van de Voedsel- en Warenautoriteit over onder meer de hygiëne in supermarkten. Landbouwminister Veerman weigert openbaarmaking van de namen van supermarkten met een tekortschietende hygiëne, bijvoorbeeld door ongedierte. Dagblad Trouw vraagt om openbaarmaking zodat consumenten bewust supermarkten kunnen kiezen en supermarkten een stimulans krijgen om maatregelen te treffen. De minister oordeelt echter dat openbaarmaking te nadelig is voor de ondernemingen waarop in het rapport kritiek is. De Raad van State oordeelt ook hier dat de benadeling van de onderneming zwaarder weegt dan het publieke belang tot openbaarmaking. Een motivatie door de staatsraden van dit oordeel ontbreekt overigens vrijwel geheel.

Volgens Roger Vleugels – deskundige op het terrein van openbaarheid van informatie – maakt de Raad van State hier een draai in de jurisprudentie. ‘Het is een regelrechte aanval op de Wet openbaarheid van Bestuur’, aldus Vleugels. Tot voor kort werden dergelijke inspectierapporten makkelijker vrijgegeven. Sinds het aantreden van Balkenende wordt volgens Vleugels in toenemende mate informatie geweigerd, blijkbaar met goedkeuring van de Raad van State. Als dat klopt, krijgt ‘de eigen verantwoordelijkheid van de burger’ waarop Balkenende doorlopend hamert een wel erg wrange bijsmaak. Doordat dit kabinet tegelijkertijd cruciale inspectierapporten achter slot en grendel houdt, komt de burger feitelijk in de kou te staan.

Verschenen als juridische column in Binnenlands Bestuur op 25 februari 2005.