Maurice Swirc

Mogen bestuursrechtelijke regels de aanbidding van de Heilige Maagd Maria dwarsbomen? Voormalig missionaris Martien van der Palen vindt van niet. 

Al jaren strijdt hij voor behoud van de Mariakapel die hij in zijn achtertuin bouwde. De gemeente Valkenswaard acht de kapel met bijbehorende bouwsels in strijd met het bestemmingsplan en geeft een sloopbevel. Van der Palen vindt dat de gemeente hiermee de vrijheid van godsdienst op een ontoelaatbare wijze beperkt. De Raad van State stelt het gemeentebestuur in het gelijk.

De geschiedenis van de Valkenswaardse Mariakapel vindt zijn oorsprong in Papoea-Nieuw-Guinea. Daar werkte Van der Palen in de jaren zestig en zeventig als lekenmissionaris en werd verliefd op Agatha, een inheems meisje met wie hij vervolgens trouwde. In Nederland betrokken zij een huis in het buitengebied van Valkenswaard. Van der Palen begon in 1998 met de bouw van een kapel. Hiermee loste hij naar eigen zeggen een belofte in aan de Heilige Maagd Maria. Jaren steggelde de oud-missionaris met de gemeente over de bouw van een kantoor bij zijn coniferenkwekerij. 

Van der Palen beloofde Maria dat hij een kapelletje voor haar zou bouwen als de gemeente de vergunning zou verlenen. De vergunning kwam er, maar zijn bedrijf ging failliet. Daarop bouwde Van der Palen in 1999 het kantoorgebouw om tot een kapel. In de tuin kwamen een zogenaamde Cavalerieberg, Mariabeelden en andere bouwsels, allemaal zonder vergunning. De kapel werd een bedevaartsoord, nadat Maria vanaf 1999 herhaaldelijk aan Agatha was verschenen. In 2002 overleed Agatha. Jaarlijks komen er volgens Van der Palen tienduizenden bezoekers naar de heilige plek. 

Het gemeentebestuur benadrukt dat Van der Palen alleen een bouwvergunning kreeg voor een kantoor bij zijn agrarische bedrijf, niet voor een kapel. Dat gebouw en de andere bouwsels staan er in strijd met het bestemmingsplan en moeten daarom worden afgebroken, op straffe van een dwangsom van 37.500 euro. Volgens Van der Palen beperken de bestemmingsplanvoorschriften de vrijheid van godsdienst op ontoelaatbare wijze. In het Eindhovens Dagblad stelt de oud-missionaris dat het conflict is te reduceren tot één vraag: ‘wat is er eigenlijk mis met bidden in een kantoor?’ Met het antwoord op de vraag ‘daar is niks mis mee’ – wil hij legalisering afdwingen. 

De Raad van State oordeelt dat het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens de onderhavige beperking van de vrijheid van godsdienst toestaat. De beperking vindt zijn basis namelijk in de Wet op de ruimtelijke ordening en is bovendien noodzakelijk in een democratische samenleving. Als er een grondrecht in het geding is, betekent dat niet automatisch dat andere regels moeten wijken, benadrukken de staatsraden. De gemeente gaf terecht een sloopbevel. 

Volgens Huub van der Westen – advocaat van Van der Palen en van de stichting die de kapel beheert – is er een speciale reden waarom het gemeentebestuur hier zo hard optreedt: de gemeente Valkenswaard werd een paar jaar geleden door de minister van Vrom onder curatele gesteld vanwege het gedogen van illegale villa’s in het buitengebied. ‘In reactie daarop schiet de gemeente nu volledig door’, aldus Van der Westen, die de Mariakapel zelf ook herhaaldelijk bezocht. Van der Palen zal de bouwsels nu afbreken en de kapel ontmantelen, maar hij stapt ook naar het Europese Hof voor de Rechten van de Mens, meldt Van der Westen. ‘De gebedsdiensten worden voorlopig gestaakt, maar mijn cliënt heeft het rotsvaste vertrouwen dat die ooit weer worden hervat. Dat heeft Maria hem beloofd.’

Verschenen als juridische column in Binnenlands Bestuur op 15 april 2005.