Maurice Swirc

Het onderzoeksrapport over de vliegtuigaanvallen van 11 september 2001 vormde de basis voor een stripboek. Het toppunt van toegankelijke overheidsinformatie?

Een passagier probeert een kaper met een mes in zijn hand te overmeesteren. De bloedspetters vliegen om zijn oren, terwijl een andere passagier probeert te bellen met zijn mobieltje. Het is een van de scènes uit The 9/11 report: A graphic adaptation, een getekende samenvatting van het vuistdikke eindrapport van de nationale onderzoekscommissie over de aanslagen op 11 september 2001, de voorafgaande geschiedenis en de reactie van de Amerikaanse overheid. De strip volgt de hoofdstukstructuur van het oorspronkelijke rapport dat zeshonderd pagina’s telt en in 2004 verscheen. 

De makers van de strip zijn tekstredacteur Sid Jacobson (76) en tekenaar Ernie Colón (75), beiden veteranen uit de Amerikaanse stripheldenwereld. Zij constateerden met spijt dat dit ‘belangrijke, complexe rapport’ onleesbaar was voor het grote publiek en vatten het daarom samen tot 133 strippagina’s. De strip is het krachtigst in het eerste hoofdstuk ‘We have some planes.’ Op 25 pagina’s wordt een tijdslijn gepresenteerd van de vier gekaapte vliegtuigen. Daarmee maken de stripmakers – beter dan het rapport zelf – inzichtelijk wanneer een vliegtuig werd overmeesterd en op welk tijdstip de overheid daarvan op de hoogte was. Hiermee wordt pijnlijk duidelijk hoe traag en ineffectief de betrokken overheden en vliegtuigmaatschappijen reageerden op de kapingen. De overige inhoud van de strip is toch vaak taai, ook al omdat er geen echte hoofdkarakters zijn. Dat laatste hangt direct samen met de aard van het rapport waarin de rol van talloze betrokkenen aan de orde komt. Toch zijn er voldoende boeiende en verrassende beelden, bijvoorbeeld als de stripmakers het Al Quada netwerk in kaart brengen.

De auteurs wilden de inhoud van het oorspronkelijke rapport zo nauwgezet mogelijk volgen en zo min mogelijk een politiek statement maken. Het tekenen van bekende personen was daardoor extra lastig, vertelt Colón in een interview. Hij zwakte daarom zelfs de scherpe gelaatstrekken van vice-president Dick Cheney bewust wat af. Toch ontkomen de striptekenaars onherroepelijk niet aan eigen interpretaties van de inhoud van het rapport. Dat blijkt bij de weergave van de discussie over de vraag of president Clinton zijn opvolger George Bush voldoende heeft gewaarschuwd voor het terrorisme. Op een plaatje zegt Clinton tegen Bush dat zijn grootste bedreiging Bin Laden en Al Qaeda zal zijn. Op een volgend plaatje staat een afbeelding van Bush met een onderschrift waarin staat dat hij ontkent ooit te zijn gewaarschuwd door Clinton. Daardoor lijkt in de strip vast te staan dat Bush degene is die liegt. De voorzitter en de vice-voorzitter van de 9/11-commissie geven in ieder geval hun goedkeuring aan het stripboek middels een aanprijzend voorwoord. Inmiddels zijn Colón en Jacobson bezig aan een vervolgstrip over de periode na 11 september met de  werktitel ‘After 9/11: America at War’.

Drie sterren

The 9/11Report: A Graphic adaptation

Sid Jacobson en Ernie Colón

133 pagina’s

Hill and Wang, € 17, 95

De strip is ook online te lezen op www.slate.com

Verschenen in PM, vaktijdschrift over politiek en overheid