Maurice Swirc

De compliance officer heeft niet echt een sexy imago. Maar dat verandert; hij krijgt steeds meer macht: ‘Als iemand mijn advies niet wil opvolgen, moet hij dat écht goed motiveren.’

‘Natuurlijk klagen investmentbankers weleens tegen me over de tijd die ze kwijt zijn aan het invullen van mijn vragenlijsten’ vertelt Christoph Vergouwen, een van de vijf compliance officers bij de Friesland-bank. ‘Ze houden zich liever bezig met het sluiten van mooie deals, dat weet ik ook wel. Juist daarom is het zo belangrijk dat een compliance officer zich niet opstelt als een onderwijzer met een aanwijsstok. Je moet de boodschap goed weten over te brengen. Alleen dan kan je je werk goed doen.’

Vergouwen is een van de naar schatting vierduizend compliance officers die de afgelopen jaren werden aangenomen in het Nederlandse bedrijfsleven, vooral bij banken. Naast accountants en voormalige politie-agenten zijn ook enkele honderden ervan jurist. Het fenomeen compliance kreeg de afgelopen jaren na de grote beursschandalen bij Enron, Parlamat, Ahold en WorldCom steeds meer vaste voet aan de grond in Nederland. Compliance officers moeten er intern op toezien dat een bedrijf zich houdt aan de groeiende wet- en regelgeving tegen onder andere witwassen en handel met voorkennis. Na de aanslagen op 11 september 2001 kwam daar de bestrijding van terrorismefinanciering bij. Alles draait uiteindelijk om het voorkomen van imagobeschadiging door negatieve publiciteit.

Vergouwen maakte de overstap naar het compliance-vak na tien jaar advocatuur bij een regionaal kantoor. Hij is specialiseerd in bank- en effecten recht en faillissementsrecht.  ‘Ik zag mij daar gewoon geen 65 worden. Als advocaat moet je steeds een bepaalde juridische component leveren. Ik wilde iets doen dat breder is. Als compliance officer houd je je ook bezig met beleid en communicatie. Dat spreekt me heel erg aan. Dat je ook minder lange dagen maakt dan in de advocatuur, was voor mij ook belangrijk.’ Vergouwen moet bij de Friesland Bank, een bank die zich richt op Noord Nederland, onder andere voorkomen dat sprake is van handel met voorkennis door zogenaamde ‘insiders’ zoals de Raad van Commissarissen, Raad van bestuur, effectenhandelaars en investmentbankers. Dat doet hij door het monitoren van hun privé-transacties.

‘Ze zijn verplicht een effectendepot bij te Frieslandbank te hebben’ legt Vergouwen uit. ‘De voorkennis wordt getoetst aan de hand van twee lijsten: beursgenoteerde bedrijven waaraan door onze bank krediet is verstrekt en bedrijven waar we zelf in investeren.’ Verder controleert hij of nieuwe financiële produkten voldoen aan de zorgplicht om consumenten goed te informeren. Zo hoopt de bank een imago-nachtmerrie zoals bij de LegioLease-zaak te voorkomen. Daarbij moest de Dexia-bank horden gedupeerde beleggers afkopen wegens dubieuze informatievoorziening. ‘Je moet de consument voldoende informatie geven, maar het moet ook weer niet zo’n dik pak papier worden dat je mensen afschrikt om het produkt te kopen’ zegt Vergouwen.

Eens in de drie weken buigt hij zich samen met afgevaardigen van andere afdelingen – waaronder een jurist, een accountant en iemand van marketing – over de presentatie van nieuwe financiële produkten. ‘Iedereen van dit multi-discliplinaire team beoordeelt vanuit zijn eigen achtergrond of een produkt aan de vereisten voldoet’ vertelt Vergouwen. Al met al zit Vergouwen ongeveer de helft van de dag achter de computer en de andere helf in vergaderingen en overlegjes. ‘De kerntaak van een compliance officer is steeds: te pas en te onpas adviseren’ zegt Vergouwen. ‘Als iemand mijn advies niet wil opvolgen, moet hij dat écht goed motiveren. Ik heb overigens mijn vetorecht nog niet hoeven gebruiken.’ Juist de combinatie van verschillende taken maakt de baan van compliance officer interessant, vindt Vergouwen. Bij een grote bank zou hij daarom niet willen werken. ‘Wat ik over die grote compliance-afdelingen daar hoor, klinkt me te massaal. Je verdient er vast meer en het imago is misschien flitsender, maar het werk dat je daar doet is – zacht gezegd – vrij afgebakend. Ik begrijp van mensen die daar werken dat – zeker als je onderaan de ladder begint – het kan gebeuren dat je de hele dag niets anders doet dan het checken van bedrijven die een krediet aanvragen.’  

Carin Gorter, hoofd compliance bij ABN AMRO: ‘het klopt wel dat je bij ons niet in de volle breedte het compliance vak ingaat. Maar het is niet waar dat compliance officers bij ons de hele dag met één ding bezig zijn, ook niet mensen die net zijn begonnen.’ Bovendien zijn er – vergeleken met kleinere organisaties – meer carriëremogelijkheden bij een grote bank, stelt Gorter. ‘Je hebt meer mogelijkheden om door te groeien en er bestaat de mogelijkheid om in het buitenland te werken .’ ABN-AMRO besloot in december 2005 om de compliance-afdeling te laten verdubbelen van 300 naar maar liefst 600 medewerkers.  Die maatregel volgde na een reeks reprimandes van de Amerikaanse en Nederlandse financiële toezichthouders wegens het overtreden van bankregels. In 2004 meldde ABN-AMRO zich bij de financiële autoriteiten over eigen misstappen. De Bank bleek zaken te doen met schimmige Russische banken en probeerde transacties voor Libische en Iraanse klanten met kunstgrepen te maskeren. Vervolgens maakten de financiële autoriteiten in december 2005 in een rapport gehakt van de manier waarop ABN AMRO de interne controle heeft georganiseerd. De opgelegde boete van tachtig miljoen dollar is ongekend hoog.

De bank – die graag staat voor eerlijk Hollands zakendoen – voerde sinds deze schrobberingen grote veranderingen door in de eigen organisatie, waaronder het in sneltreinvaart vergroten van de compliance-afdeling. Die telt wereldwijd inmiddels 830 medewerkers, waarvan 180 in Nederland. Ongeveer een op de drie compliance officers bij ABN AMRO in Nederland is jurist. En de bank wil de compliance-tak nog verder uitbreiden. Ook andere banken zijn bezig met grote uitbreidingsoperaties, zeker na de vaststelling in 2004 van de code Tabaksblat, de gedragscode voor beursgenoteerde bedrijven. Zo besloot eerder dit jaar ook ING  tot verdubbeling van haar compliance afdeling. Dat gebeurde nadat de bank in maart een flinke reprimande kreeg van de Autoriteit Financiële Markten (AFM) wegens gebrekkig intern toezicht. 

‘Het gat tussen de vraag naar compliance officers en het aanbod van jonge juristen is enorm’constateert Nienke Fokma, manager van Legal Work Force, arbeidsmarkintermediair voor juristen met maximaal vijf jaar werkervaring. ‘Bedrijven zijn daarom vaak al tevreden als je een vak als bank- en effectenrecht hebt gevolgd of een bijbaantje bij een financiële instelling had tijdens je studie.’ Probleem is echter het stoffige imago van het beroep van compliance-officer, denkt Fokma. ‘Vergeleken met het beroep van advocaat of bedrijfsjurist is het gewoon veel minder sexy. We proberen te wijzen op andere kanten van het vak, maar bepaalde vooroordelen zijn natuurlijk niet helemaal onterecht. Daarbij komt dat mensen voor rechten kiezen omdat het een brede studie is. Je kan er alle kanten mee op. Voor compliance geldt precies het tegenovergestelde.’ Volgens Gorter is het suffe imago van compliance officer alweer verleden tijd. ‘Dat merken we aan de grotere toevloed van externe kandidaten. Mensen zien steeds meer de dynamische kanten van het vak. Voor juristen is het interessant dat je als compliance officer midden in het totstandkomingsproces van transacties zit, terwijl een bedrijfsjurist bijvoorbeeld steeds bezig is met het in kaart brengen van een bepaald risico.’

Met de toenemende vraag stijgen de salarissen ook fors. Een compliance officer met veel ervaring kan bij een grote instelling al snel rekekenen op 80.000 tot 100.000 euro per jaar. Voor een leidinggevende functie gaat het soms om 150.000 euro. Door deze marktsituatie worden personeelsleden die zich intern laten omscholen, niet langer gezien als werknemers die op een dood spoor van hun carriëre zitten. Iedereen met relevante praktijkervaring is daardoor zeer gewild. Banken en verzekeraars zoeken de oplossing vooral in het rekruteren van personeel uit eigen gelederen en het wegkopen van werknemers bij de concurrent.

Inspelend op deze martkt ontstonden de afgelopen jaren verschillende compliance-opleidingen zoals de’Leergang Compliance Officer’ van het Nederlands Compliance Instituut met jaarlijks tussen de 150 en 200 cursisten. Sinds vorig jaar bestaat de postdoc-studie Corporate Compliance op de economie-faculteit van de Vrije Universiteit. De maximaal dertig beschikbare post-doc plekken zijn bedoeld voor mensen die een paar jaar praktijkervaring hebben opgedaan in het bedrijfsleven. Bedrijfsjuristen en advocaten die de overstap willen wagen, zijn ook welkom.  ‘De rechtenstudie is een uitstekende basis om compliance officer te worden bevestigt Rinus van der Struis, hoofd compliance bij de Rabobank. ‘Maar naast kennis van de regelgeving moet je ook iets weten van de financiële produkten en de markten. Bovendien moet je ook de juiste personality hebben. Het is belangrijk dat je goed kunt communiceren. Als iets echt niet klopt, moet je aan de bel durven trekken. Dat vergt nogal wat.’

Vergouwen is het eens met die analyse. ‘Maar een groot probleem is  dat in Nederland geen speciale ontslagbescherming geldt voor compliance officers, zoals die bestaat in de Verenigde Staten. ‘Als je in Nederland een pijnlijk advies geeft aan de Raad van Bestuur, hangt nu toch de dreiging van ontslag boven je hoofd. Dat zou ervoor kunnen zorgen dat je bepaalde dingen toch niet zegt. Dat moet snel veranderen.’ Bart Peters was zelf jarenlang werkzaam als compliance officer en is directeur van het Nederlandse Compliance Instituut. Volgens hem wordt de machtspositie van een compliance officer uiteindelijk bepaald door de mate waarin een Raad van Bestuur werkelijk belang hecht aan compliance. ‘Als zij je steunen, heb je een sterke positie binnen het bedrijf’zegt Peters. ‘Wanneer een bestuur bij problemen steeds kiest voor de commerciële kant, moet je je afvragen of je op die plek wel compliance officer wil zijn. Dan ben je voor hun niet meer dan een noodzakelijk kwaad. Dan kan je beter wegwezen. Zeker onder de huidige marktomstandigheden.’

Verschenen in Intermediair