Maurice Swirc

Onder verantwoordelijkheid van milieu-wethouder Marijke Vos verliet gifschip de Probo Koala de Amsterdamse haven. De groene, activistische achterban oordeelt opvallend mild over het optreden van het voormalige GroenLinks-kamerlid.  

´Het linkse actiewezen zit duidelijk in zijn maag met de kwestie rondom de Probo Koala. Iemand uit eigen kring openlijk aanvallen over een dergelijke zaak, dat valt ze zwaar,’ zegt Philip van Praag, politicoloog aan de Universiteit van Amsterdam. ‘Het actiewezen heeft bijvoorbeeld wel fel op Verdonk gereageerd bij de Schipholbrand, maar nu zijn ze vrij stil. Dat is opvallend. Daar zit zeker een stukje selectieve verontwaardiging bij.’  

Vorig jaar juli werd in Amsterdam gif uit de Probo Koala teruggepompt in het schip. Gemeente-ambtenaren waren daarbij betrokken. Het schip dumpte het gif later in Ivoorkust met tien doden en tienduizenden zieken tot gevolg. Kort na de ramp verklaarde Vos dat ambtenaren van gemeentelijke diensten naar behoren hadden gehandeld, terwijl er nog geen goed onderzoek was gedaan. Een paar dagen later bood ze in de Amsterdamse gemeenteraad haar excuses aan voor deze voorbarige uitlatingen.  

Een onafhankelijke commissie, onder leiding van voormalig staatsraad Hein Hulshof, kwam in december met een vernietigend oordeel over onder andere het handelen van ambtenaren onder verantwoordelijkheid van Vos. Vervolgens gaf de wethouder haar topambtenaar Joke Goedhart van de milieudienst voornamelijk de schuld van het debacle. Het Openbaar Ministerie startte intussen ook een onderzoek. Staatssecretis Van Geel van milieu (CDA) kwam in de Tweede Kamer onder vuur te liggen vanwege de rol van landelijke controlediensten in de zaak Probo Koala. 

De Amsterdamse GroenLinks-fractie was evenals collegepartner PvdA tijdens raadsvergaderingen uitzonderlijk mild over het optreden van Vos, constateert Eric van der Burg, VVD-fractie-voorzitter in Amsterdam. Hetzelfde geldt voor GroenLinks in de Tweede Kamer, zegt VVD-Tweede Kamerlid Helma Neppérus: ‘Het was opvallend stil naast me, toen de Probo Koala aan de orde kwam.’ Het is volgens Van der Burg geen toeval dat er ook geen enkele protestactie is georganiseerd. ‘Na de Schipholbrand werden de meest smakeloze protestacties tegen Verdonk georganiseerd. Waar die minister toen allemaal niet voor is uitgemaakt. Vreselijk. Voor mensen uit die protesthoek is het natuurlijk veel makkelijker om te demonstreren tegen het huidige kabinet dan tegen iemand van hun eigen club. ’    

‘Wat een onzin’ reageert Judith Sargantini, fractievoorzitter van GroenLinks. ‘Ik zit al jaren in de linkse actiehoek en als er ergens een plek is waar mensen elkaar de maat nemen is het wel daar.’ Volgens haar waren er geen fakkeloptochten en nachtwakes omdat ‘de bestuurlijke verantwoordelijkheden hier veel ingewikkelder liggen’. ‘Tegen wie moet je demonstreren? Bovendien vind ik dat bij de Schipholbrand de verkeerde ministers zijn afgetreden. Verdonk had daar moeten aftreden,’ stelt Sargantini.  

Ook Milieudefensie, waar Marijke Vos jarenlang werkte, voerde de afgelopen maanden geen enkele actie. ‘Dat klopt’ zegt woordvoerder Arno Bonte van Milieudefensie. ‘Maar dat komt doordat we dit onderwerp overlaten aan onze collega’s van Greenpeace.’ Die milieu-organisatie organiseerde in Nederland echter geen acties of demonstraties, maar legde zich toe op het daadwerkelijk tegenhouden van het schip bij Ivoorkust nadat het daar weer was uitgevaren. Ook op Indymedia.nl, de website  waar activistisch Nederland acties en demonstraties aankondigt, bleef de Probo Koala de afgelopen maanden vrijwel onbesproken. Van Praag: ‘Ik geloof niet in linkse complotten, maar ik denk dat de linkse actiehoek echt met deze zaak in zijn maag zit. Vera Dalm, de voorzitter van Milieudefensie heeft sterke banden met GroenLinks. Ik denk dat ze deze kwestie bij Milieudefensie uitermate genant vinden.’ 

Intussen heeft het armlastige Ivoorkust niet genoeg geld om het gif in de havenstad Abidjan op te ruimen. Het land komt zeker 15 miljoen euro te kort, zegt UNEP, het milieuprogramma van de VN. Dat deed in december dan ook een oproep aan de internationale gemeenschap om bij te springen. Nick Nutall van UNEP: ‘Nederland als een van de rijkste geïndustrialiseerde landen ter wereld zou daar aan mee moeten betalen als blijk van solidariteit met de mensen in Ivoorkust. Onafhankelijk van wie er juridisch verantwoordelijk is. De regering van dit straatarme land moet daar nu kiezen tussen het betalen van artsen in ziekenhuizen of het schoonmaken. En dat vanwege vuil dat van overzee komt.’  

Vos wilde al in december niet ingaan op een verzoek van oppositiepartij SP om humanitaire en juridische steun te geven aan Abidjan. De gemeente is namelijk op geen enkele wijze verantwoordelijk te stellen voor het gifdrama, antwoordde Vos. SP-raadslid Laurens Ivens: ‘Eerst gaf de wethouder aan dat ze daarover wilde beslissen nadat het rapport Hulshof was verschenen. Toen dat was verschenen, wilde ze wachten op de uitkomst van het OM-onderzoek. De echte reden is natuurlijk dat ze bang is schuld te bekennen door het bieden van hulp. De GroenLinks-fractie steunt haar hierin en probeert haar zo uit de gevarenzone te houden. Maar juist het tegenovergestelde is het geval. Op deze manier geeft ze blijk van gebrek aan verantwoordelijkheidsgevoel. De gemeente Amsterdam heeft ook geld gegeven bij de Tsunami-ramp. Dat zou hier zeker moeten gebeuren.’  

Van Praag: ‘Ik vind dat GroenLinks zich inderdaad wel heel formalistisch opstelt. Dit schip is vanuit Amsterdam vertrokken. Je hebt als gemeente Amsterdam daarom in ieder geval een morele plicht om te helpen in Ivoorkust.’ Fractievoorzitter Sargantini: ‘De gemeente Amsterdam heeft gewoon niet de verantwoordelijkheid om daar op te treden. Als er een ramp is ergens in de wereld, geeft de nationale overheid vaak humanitaire hulp. Die kan wellicht ook bij deze ramp hulp bieden. Maar niet vanuit de optiek dat Nederland daar een betrokkenheid bij heeft.’

Verschenen in PM, vaktijdschrift over politiek en overheid