Maurice Swirc

De vaste ploeg van Labeto Reizen in Amsterdam slaat geen dagreisje over. Sommigen gaan al dertig jaar mee. Vooral tochten waarvan de bestemming een verrassing is, zijn populair. De winterstop zit erop, deze maand zijn ze hervat. ‘Je ziet elke keer wat nieuws.’
 
‘U kunt niet zomaar ergens gaan zitten. Kijkt u toch naar het nummer op uw kaartje’, roept een oudere man in een grijs pak vanaf zijn bank in plat Amsterdams tegen binnenkomende passagiers. Het is half negen, de bus staat voor het kantoor van Labeto Reizen in de Bilderdijkstraat in Amsterdam. Enkele minuten later vertrekt de touringcar naar de volgende opstapplaatsen in en rondom de stad. Sommige instappers worden enthousiast begroet door een groep inzittenden. De busindeling wordt snel duidelijk: voorin de vaste ploeg, in het midden Indonesische dames, achterin een aantal Israeliërs.

Jaarlijks organiseert Labeto met achttien touringcars honderden dagtochten vanuit Amsterdam naar bestemmingen in Nederland. Naar België en Duitsland worden tweedaagse reizen georganiseerd, meestal met het doel te winkelen. Op zondag blijft de bus in Nederland. Dan gaat al decennialang de vaste ploeg mee: 25 personen, vooral alleenstaanden en een enkel echtpaar, gemiddelde leeftijd boven de 60 jaar. Verreweg de meesten komen uit Amsterdam en omgeving. Populair bij de vaste ploeg zijn de verrassingstochten, die zo’n 25 keer per jaar op zondag worden ondernomen. Tijdens deze tochten worden restaurants aangedaan in Noord-Brabant en op de Veluwe. Voor 62 gulden krijgt de passagier de busrit en drie restaurantstops: een koffie-met-gebak-stop, een consumptiestop en een maaltijdstop. De adressen maakt de chauffeur pas tijdens de rit bekend.

‘Het idee dateert van tientallen jaren terug’, vertelt bedrijfsleider Nol Wimmers (50). Het komt van G. van Leijden, die het bedrijf in 1923 begon met een busdienst tussen Weesp en Muiden. ‘Hij wist een keer niet waar een paar dagtochten heen zouden voeren en noemde die in de folder toen maar verrassingstocht. Het was een schot in de roos, mensen blijken het extra leuk te vinden om niet te weten waar ze heen gaan. Bovendien is het makkelijk voor de organisatie om niet alles te hoeven plannen.’
De naam Labeto kreeg het bedrijf door de geregistreerde touringcarvergunning onder die naam te kopen. Het stond voor Limburgse Autobus en Touringcar Onderneming en werd omgedoopt tot van Leijdens Autobus en Touringcar Onderneming. In de lente en zomer wordt meestal ’s avonds warm gegeten en zijn de passagiers om half negen terug. In de herfst en winter krijgen de passagiers ’s middags een warme lunch voorgeschoteld omdat ze voor het donker thuis willen zijn. ’s Zomer zijn er op zondag vaak drie dagtochten. In de winter zijn er voornamelijk kerstinkoopreizen naar Duitsland, waarbij soms veertien bussen op een dag vertrekken. De verrassingstochten zijn deze maand weer begonnen.

‘Ik heb al een vermoeden waar we heengaan’, zegt Dirk van der Sloot (66), zoals de man in het grijs blijkt te heten. Al meer dan dertig jaar gaat hij mee met alle dagtochten van Labeto. ‘Thuis praten die vier dooie muren en dooie stoelen echt niet tegen me. In de bus heb ik mijn vriendschappen, mijn koffie en gebak en mijn lunch. Thuis heb ik maar één soort groente, hier krijg ik meerdere soorten. Bovendien mag ik onnoemelijk graag natuur zien, ik heb in de beplantingen gezeten. Vooral met dat ouwe ploegje voorin vermaak ik me goed. Als we stoppen gaat een van ons gauw de bus uit om een mooie tafel bezet te houden.’
Van der Sloot laat een boekje zien waarin hij aantekent wanneer hij meeging en welke etablissementen werden aangedaan. ‘Ik kijk elke keer uit naar een tocht. Want ik heb totaal geen vrienden. Nooit gehad. Tijdens de bustochten ontmoet ik mensen. Zo heb ik een kennis opgedaan, hij is vandaag niet mee. Hij heeft me vanmorgen wel wakker gebeld, want ik heb dagen dat ik er niet uit kan komen.’ De bus rijdt langs Paleis Soestdijk. Buschauffeur Frans Laan: ‘Kijk mensen, de vlag hangt uit. Dat betekent dat ze thuis zijn.’
Van der Sloot denkt weemoedig terug aan vroeger: ‘De écht goeie buschauffeurs zijn weg. We hadden er zelfs een die stopte bij een boerderij waarvan de boer en boerin 25 jaar waren getrouwd. Met z’n allen zongen we dan Lang zullen ze leven. Maar dat soort gein hebben we niet meer.’ Hij geeft een snoepje aan de dames naast hem. ‘Kijk, de ouderwetse warmte van vroeger vind je nog steeds een beetje terug in de bus.’

Tijdens de warme lunch in Bowlingrestaurant de Ruggestee in Hoenderloo vertellen Ger (72) en Dien (68) Brouwer dat zij met elke verrassingstocht meegaan. Ger: ‘Je ziet elke keer wat nieuws. En je wordt bediend.’ Plotseling praat Ger zachter: ‘De ene buschauffeur is intelligenter dan de ander. Er zijn jongens die de radio bijhouden voor het file-nieuws. Dan gaat zo’n jongen op een bepaald moment ergens de baan op en ergens anders er weer af. In de twintig minuten die hij wint, kunnen wijlekker op straat lopen. Zo werkt dat.
‘Er zijn veel mensen die niet snappen dat als je tegen de chauffeur praat, hij wel zijn aandacht op de weg moet houden’, vervolgt Ger. ‘De mensen die maar af en toe meegaan, hebben vaak de meeste klachten. Ik vertel ze weleens dat ze evenveel betalen als wij, de vaste klanten.’ Dien: ‘Maar w­íj krijgen een kerstkaart van Labeto.’
Een tafel verderop luncht de Indonesische groep. Chie Dufloo, al 48 jaar in Nederland, haalt haar lepel door de rundvleessoep. ‘Kijk, helemaal waterig. Wij maken thuis lekkerder eten.’
‘Ja, het was lekker’, antwoordt Dufloo als ze de serveerster de kom geeft met warm water waar de stukjes vlees zijn uitgevist. ‘Het gaat niet om het eten zelf’, legt ze uit. ‘Maar laat ik eerlijk zijn: toen ik pas in Holland was, schrok ik tijdens mijn eerste visite bij Nederlanders. We kregen een koekje, daarna ging de trommel weg. De salontafel mag niet te vol worden.’ Rietje Kersten (62), de enige niet-oriëntaalse aan tafel, verheft haar stem: ‘God kannone! Mijn halve pensioen is opgegaan aan mensen die bij mij mee-eten.’

Buschauffeur Laan (50) vertelt tussen de met hout betimmerde wanden van de Ossenstal in Epe dat er vroeger veel meer grappen werden verteld door buschauffeurs. ‘Er gaan nu niet meer alleen Nederlandse mensen mee. Moppen komen vaak verkeerd over. Ik praat ook niet over religie en politiek. Als passagiers daarover beginnen, kap ik dat gelijk af. De vaste ploeg vindt dat niet altijd even leuk.’
Na jarenlang gewerkt te hebben bij Labeto stapte Laan zeven jaar geleden over naar een concurrent. Een paar maanden geleden keerde hij terug. ‘Op de eerste dag bij mijn nieuwe baas had ik er al spijt van. Dat wil je dan niet direct toegeven, maar je voelt dat wel. Het is de Amsterdamse mentaliteit die ik miste. De mensen bij Labeto zeggen waar het op staat. Daar houd ik van.’

Labeto is een van de drie laatste touringcarbedrijven in Amsterdam en omgeving die zich richten op touringcartochten, zegt bedrijfsleider Wimmers. ‘Vroeger waren er alleen al in Amsterdam tien. Veel concurrenten gingen failliet, de markt is kleiner geworden. Veel mensen hebben een auto. Dat wij er nog zijn, heeft te maken met onze service. Passagiers hoeven zelf niets te regelen.’ Wimmers noemt zich een bussengek. ‘Al op mijn 6de kreeg ik twee dubbeltjes van chauffeurs voor het schoonmaken van de asbakken en het vegen van de bus. Als ik een bus zie, gaat mijn hart bloeien.’ Labeto vervult een sociale functie, zegt Wimmers. ‘Voor de vaste ploeg proberen we de dagtocht op zondag zoveel mogelijk te laten doorgaan. Soms draaien we die dagtocht met verlies omdat we weten dat die mensen anders met hun ziel onder hun arm lopen. En als je eerlijk bent: die mensen huren allemaal een bus per jaar, de meesten gaan meer dan vijftig keer per jaar mee.’

Sommigen van de vaste ploeg zijn soms behoorlijk veeleisend, vindt Wimmers. ‘Ger en Dien Brouwer moesten een keer wat langer wachten bij hun vaste opstapplaats bij de Roelof Hartstraat. De volgende dag belden ze op. Of we maar even de gemeente wilden bellen om te zeggen dat daar een bankje moest worden geplaatst.’

Verschenen in de Volkskrant in 2002