Maurice Swirc

Volgens extreemrechts deskundige Jean-Yves Camus valt de Nederlandse media veel te verwijten door een te weinig kritische houding ten opzicht van Geert Wilders. Zo dragen ze bij aan het succes van de PVV-voorman. Onzin, zegt debatdeskundige Roderik van Grieken die vooral wijst op de slechte debatvaardigheden van andere Kamerleden.

‘Gewoon verwijderen,’ stelde Geert Wilders onlangs over ouders wiens moslimkind ‘over de schreef gaat’. De PVV-leider wil ze samen met hun kind het land uitzetten, legde hij uit in HP/De Tijd. Het was de zoveelste keer in korte tijd dat Wilders met een vergaande uitspraak de media beheerste. Dezelfde week werd Wilders door de NOS uitgeroepen tot politicus van jaar. Die uitslag was gebaseerd op een gecombineerde peiling onder het Nederlandse publiek en de parlementaire pers. Wilders werd door de jury gekwalificeerd als iemand die voortdurend de publiciteit haalt met goed-getimede oneliners. Ook werd hij geprezen vanwege het feit dat hij iedereen steeds een stap voor is. Als belangrijke verklaring voor het succes van Wilders wordt vaak gegeven dat hij kort en bondig formuleert. Daardoor weten kiezers waar hij voor staat. Zijn politieke tegenstanders hebben het een stuk moeilijker doordat ze een meer genuanceerd verhaal verkondigen.

Roderik van Grieken, directeur van het Nederlands Debatinstituut, denkt dat het vooral ergens anders om draait. ‘Andere politici moeten zijn standpunten serieus nemen. Juist daardoor betrek je hem bij het spel in de Kamer. Nu weet hij zich daar steeds aan te onttrekken en kan hij zich blijven koesteren in de positie van eenling tegen de rest,’ aldus Van Grieken, die ook regelmatig debattrainingen geeft aan Kamerleden. ‘Het probleem is dat het verhaal van veel politici vooral gericht lijkt op hun eigen achterban. Die wil vooral horen hoe ‘hun’ Kamerleden weerzin tonen over zijn standpunten en zo gehakt van hem maken. Het probleem is dat het ze – juist door die benadering – nooit lukt om gehakt van hem te maken,’ zegt Van Grieken. ‘Ze moeten hem inhoudelijk meer uit de tent lokken. Vraag hem bijvoorbeeld maar om in een rapport  uiteen te zetten hoe hij de wijziging van artikel 1 van de grondwet precies wil regelen. Vervolgens moet je over de inhoud met hem in debat gaan. Maar misschien zijn veel Kamerleden dáár wel te bang voor.’ Dat komt weer door het ontbreken van een debatcultuur in Nederland, denkt Van Grieken. ‘Daarvan profiteert Wilders. Wij zijn in Nederland niet gewend om het debat aan te gaan, wat te maken heeft met onze poldercultuur. In het Britse parlement zou Wilders het veel lastiger hebben omdat daar veel meer mensen welbespraakt zijn. De zwakke plekken in zijn verhaal zouden daar snel worden blootgelegd’.

Volgens Van Grieken valt de Nederlandse media weinig te verwijten over de wijze waarop ze over Wilders berichten. Het verwijt dat journalisten Wilders te vaak een podium bieden om zijn boodschap te ventileren, teveel de voorpagina ter beschikking stellen bij de zoveelste luchtballon, vindt Van Grieken ‘onzin’. ‘Hij wordt gewoon fair behandeld en dat lijkt me terecht. Bovendien zijn er tegelijkertijd wel degelijk echt kritische commentaren te lezen.’

De Franse politicoloog Jean-Yves Camus vindt dat de Nederlandse media wel degelijk iets te verwijten valt. Camus schreef als een van de belangrijkste experts op het terrein van extreemrechts in Europa een rapport voor de Raad van Europa over racisme, antisemitisme en xenofobie. ‘De media spelen wel degelijk een cruciale rol bij het ontstaan van een fenomeen als Wilders. Zij hebben namelijk ook een verantwoordelijkheid als waakhond van de democratische rechtsstaat. Onder andere door kritisch te reageren op politici die de fundamenten daarvan bedreigen. Mijn indruk is dat de Nederlandse media die rol onvoldoende vervullen. Ze zijn te passief. Dat beschouw ik als zeer verontrustend.’ Volgens Camus is het ‘vrijwel ondenkbaar’ dat een politicus als Wilders elders in Europa een vergelijkbare populariteits poll wint .‘Als zoiets zou gebeuren in Frankrijk met bijvoorbeeld Le Pen, zouden de media het resultaat van dat onderzoek geheim proberen te houden ofwel voorzien van zeer ernstige kritiek daarop. Het zou on-ge-kend nieuws zijn dat als een weerzinwekkende aardschok wordt ervaren.’

Camus beschouwt Wilders op dit moment als ‘de meest rechtsextremistische politicus van Europa’. Met zijn uitspraken over moslims en de islam gaat Wilders volgens de Fransman een stuk verder dan Filip Dewinter van het Vlaams Belang in België, de rechts-populistische Blocher in Zwitserland, het seperatistische Lega Norte in Italië maar ook de Franse Jean-Marie Le Pen van het Front National. Alleen met de Deense Volkspartij staat hij wellicht op gelijke hoogte, aldus Camus. ‘Le Pen bijvoorbeeld zal nooit zeggen dat hij de Koran wil verbieden. Evenals Filip Dewinter ontzegt hij moslims niet het recht op hun eigen religie. Dat doet Wilders wel. De Nederlandse media lijken onvoldoende doordrongen van deze feiten. Als de Nederlandse kranten en televisie Wilders blijven behandelen als een mainstream-politicus, wordt hij vanzelf mainstream. Dan wordt extreemrechts een gewone politieke stroming in Nederland.’

Verschenen in PM, vaktijdschrift over bestuur en politiek, op 20 december 2007.